Sosnowa

1947/49, 1954/73 - Szkoła Podstawowa

41 min. czytania

Poniższy artykuł zawiera informacje o Szkole Podstawowej w Sosnowej.

Artykuł ten powstał dzięki ogromnemu zaangażowaniu lokalnej społeczności - dawnych uczniów, nauczycielki i mieszkańców, z którymi miałem przyjemność porozmawiać. To oni odtworzyli dawną historię i umożliwili jej zapisanie. Bez nich nie sposób byłoby wypełnić wielu luk w pozostałej dokumentacji oświaty. Serdecznie im wszystkim dziękuję.

Mam nadzieję, że dzięki temu pamięć o Szkole i jej wychowankach przetrwa kolejne dekady.

Jeżeli wiesz więcej, proszę napisz na kontakt@sosnowa.org 🤓

Wstęp

Wiejskie szkoły nauczania podstawowego były nieodłącznym elementem wsi w okresie powojennym. Takie placówki - niewielkie i niepełne - funkcjonowały w okolicy nie tylko w Sosnowej, ale również w Płonicy, Ożarach, Topoli czy Sławęcinie. 12

Powstawanie tych ośrodków wynikało m.in. z dużego nacisku ówczesnej władzy na odtworzenie polskiej oświaty po drugiej wojnie światowej oraz z braku odpowiedniej infrastruktury - kadry nauczycielskiej, odpowiednio dużych budynków, i transportu - która umożliwiłaby konsolidację uczniów w większych placówkach. 3

Szkoła podstawowa

Szkoła w Sosnowej działała w dwóch okresach - najpierw jako Szkoła Powszechna (II semestr 1946/47-1948/49) 452, a następnie jako Szkoła Podstawowa (1954/55-1972/73) 678910.

Szkoła Powszechna czy Podstawowa?

Obie nazwy oznaczają ten sam typ szkoły. W pierwszych latach po wojnie częściej używano nazwy Szkoła Powszechna, kontynuującej nazewnictwo z II RP. W latach 50. upowszechniła się nazwa Szkoła Podstawowa. Obie funkcjonowały równolegle do reformy z 1961 r., która ujednoliciła nazewnictwo. 11 Rozróżnienie w artykule (lata 40. - „Szkoła Powszechna”, lata 50. - „Szkoła Podstawowa”) to świadome uproszczenie.

Placówka była prowadzona głównie przez jednego lub dwóch nauczycieli. Ze względu na nieliczną kadrę szkoła miała charakter niepełny - przez większość czasu obejmowała 4 klasy, choć był okres, gdy klas było 5. Szkołą zbiorczą (dopełniającą) była podstawówka w Kamieńcu Ząbkowickim 2127.

Liczba uczniów wahała się od kilkunastu do ponad pięćdziesięciu 1314.

Szkoła podlegała Inspektoratowi Szkolnemu w Ząbkowicach Śląskich 15. Sprawność przeciwpożarową budynku szkoły kontrolowała OSP Sosnowa 16. Opiekę higieniczną i lekarską nad uczniami sprawował Ośrodek Zdrowia - najpierw w Topoli 17, a później w Kamieńcu Ząbkowickim 15.

Lokalizacja Szkoły na mapie satelitarnej (oznaczona żółtą strzałką)

Budynek obecnie służy jako świetlica wiejska. Więcej o nim i jego otoczeniu przeczytasz w sekcji Infrastruktura szkolna.

Historia

I. Etap: Szkoła Powszechna

Rok szkolny 1945/46 był pierwszym powojennym rokiem szkolnym. Dzieci z Sosnowej rozpoczęły go w szkole w Płonicy, gdzie kierownikiem była Janina Zięba, a drugim nauczycielem - Józef Makoś. Ośrodek szkolny dla dzieci z Sosnowej zmienił się w drugim semestrze roku 1946/47, gdy Józef Makoś otworzył pierwszą polską Szkołę Powszechną w Sosnowej. 4

Była to mała szkoła - tzw. niepełna, kształcąca klasy I-IV. Jej szkołą zbiorczą (dla klas V-VII) była szkoła w Kamieńcu Ząbkowickim (podobnie jak dla Byczenia, Pilc, i Suszki). W roku szkolnym 1949/50 szkoła w Kamieńcu planowała przyjąć do V klasy 11 absolwentów z Sosnowej. 2

Szkoła Powszechna w Kamieńcu Ząbkowickim

Szkoła w Kamieńcu była znaczną placówką - w roku szkolnym 1948/49 uczęszczało tam 220 dzieci, a w kolejnym roku planowano rozszerzyć tę liczbę do 259. Nauczało tam wówczas sześciu nauczycieli - wśród nich kierownik szkoły, Henryk Szczudłowski. 2

Zainteresowanych szkołą w Kamieńcu zapraszam do opracowania: Stanisław Cichoń - „Historia Szkoły Podstawowej w Kamieńcu Ząbkowickim” (2008).

Świadectwo Władysławy Cichoń z pierwszego półrocza klasy drugiej - wydane 30 stycznia 1948

  • Skan ze zbiorów Stanisława Cichonia.
  • Opis: widoczny podpis kierownika szkoły Józefa Makosia, pieczątka szkoły oraz dawne nazewnictwo: Szkoła Powszechna (nie Podstawowa) w Sosnowicach (nie w Sosnowej).

Szkołę w Sosnowej zamknięto nagle, tuż przed rozpoczęciem roku szkolnego 1949/50 18, kierując wszystkie dzieci do Szkoły Powszechnej w Płonicy. Jednak ponownie, jak w roku szkolnym 1946/47, sytuacja zmieniła się już w II semestrze, bo po proteście rodziców podzielono Sosnową na dwa obwody szkolne - dzieci z północnej części wsi skierowano do Kamieńca, a z południowej pozostawiono w Płonicy. 4

2.5 roku Szkoły Powszechnej w Sosnowej

Niestety brak jest dokumentów wyjaśniających, dlaczego Szkoła Powszechna w Sosnowej nie powstała od razu w roku szkolnym 1945/46 ani dlaczego została zamknięta po 2.5 roku funkcjonowania.

W tamtym okresie szkoły powstawały oddolnie, z inicjatywy nauczycieli we współpracy z lokalną społecznością - bez centralnego planowania. 3 Zamknięcie szkoły prawdopodobnie wynikało z lokalnej reorganizacji systemu oświaty (np. w miarę możliwości, konsolidacji małych kosztownych szkół w większe ośrodki).

II. Etap: Szkoła Podstawowa

Po pięciu latach bez własnej placówki nastąpił przełom.

W roku szkolnym 1954/55, reaktywowano Szkołę Podstawową w Sosnowej 9. Plan pierwszego roku szkolnego przygotowała Natalia Sumińska 9, ówczesna kierowniczka szkoły w Płonicy 19. Z dokumentacji wynika, że zamierzała poprowadzić tę szkołę wraz z Anielą Dudek 9 - ostatecznie jednak obie pozostały nauczać w Płonicy 20. Kierownictwo szkoły w Sosnowej objęła inna osoba (jej nazwisko pozostaje niestety nieznane, choć zachował się jej podpis). Do szkoły uczęszczało wówczas 29 dzieci w klasach I-III 12.

W roku szkolnym 1955/56 szkołę przejęło małżeństwo Charchułów 21.

Szkoła szybko się rozwijała - dzieci przybywało. W roku szkolnym 1956/57 było ich już 45, a liczba nadal rosła (w kolejnym roku prognozowano 56 uczniów) 14. Uruchamiano kolejne klasy: dodano klasę IV (~1955/56 14), później V (~1957/581422). Szkołą zbiorczą ponownie ustalono tę w Kamieńcu Ząbkowickim 2324.

Do kadry nauczycielskiej w roku szkolnym 1956/57 dołączył Ryszard Dusza, nauczyciel ze Złotego Stoku 25. Wiosną 1957, na cały drugi semestr, szkołę tymczasowo przeniesiono na piętro budynku dawnej Spółdzielni 2622. W czerwcu, komitet rodzicielski zorganizował wycieczkę do wrocławskiego ZOO dla całej szkoły 22.

W roku szkolnym 1957/58 małżeństwo Charchułów zastąpiła nauczycielka Helena Miszkiewicz 21. Nadal wspierał ją Ryszard Dusza 14. Ze względu na dużą liczbę dzieci, pomoc drugiego nauczyciela była niezbędna. Klasy II-III oraz IV-V uczono równolegle od 8:00 rano, a klasa pierwsza przychodziła na drugą zmianę o 12:00 14.

W roku szkolnym 1958/59 do Sosnowej przybyło małżeństwo nauczycielskie - państwo Bielscy - obejmując opiekę nad szkołą 21. Małżeństwo to zasłynęło w lokalnej społeczności z hodowli jedwabników prowadzonej na piętrze szkoły, do której angażowali uczniów zbierających liście morw rosnących przy szkolnym boisku2126272822.

Co również charakterystyczne dla tego okresu, w latach 50. funkcjonariusze Wojsk Ochrony Pogranicza (WOP) ze Złotego Stoku często odwiedzali szkołę w Sosnowej i uczulali uczniów na obecność obcych. Organizowali również wycieczki na złotostocką granicę - pokazać uczniom regularnie bronowany pas graniczny oraz strażnicę. 22

Zdjęcie grupowe, przed szkołą (1959/60)

  • Zdjęcie ze zbiorów Janiny Szaleniec.
  • Opis: zdjęcie grupowe przed wejściem do szkoły. W tle widoczna tabliczka: Szkoła Podstawowa w Sosnowej. Pośrodku i po prawej stronie stoją nauczyciele - państwo Bielscy. Dookoła uczniowie, ostatni rząd stoi prawdopodobnie na drewnianej szkolnej ławce. Na ścianie niewyraźna liczba: 40 (numer budynku).

W roku szkolnym 1962/63 szkołę objął pan Jackowski, a już w kolejnym, 1963/64 - pan Zbigniew Batóg. 29.

Liczba uczniów zmniejszyła się względem lat poprzednich: 26 (1963/64), 27 (1964/65) i 22 (1965/66) - co wiązało się z redukcją liczby klas do czterech 303132, tym samym umożliwiając prowadzenie zajęć przez jednego nauczyciela w systemie dwuzmianowym: klasy III-IV od 8:00 do 10:35, a klasy I-II od 10:50 do 13:25 3231.

W roku 1965 odbył się powiatowy konkurs na „Najestetyczniejszą szkołę”, w ramach którego przed budynkiem szkoły utworzono ogródek kwiatowy, a wzdłuż boiska sportowego posadzono 40 topól. Wykonano także drobne prace remontowe - wymieniono ramy okienne i oczyszczono rowy ściekowe. Na boisku pojawiły się nowe bramki i skocznia. Dodatkowo uczniowie zaangażowali się w zbiórkę ślimaków, z których sprzedaży pieniądze przeznaczono na potrzeby szkoły. 33

Zdjęcie grupowe, w klasie (1969/70?)

  • Zdjęcie ze zbiorów Alicji Walerian (Zabrzeńskiej).
  • Opis: zdjęcie wnętrza szkoły, sali lekcyjnej. Elegancko ubrani uczniowie siedzą w ławkach o (być może) nowych blatach ze sklejki na metalowych stelażach. Na blatach leżą zeszyty i podręczniki. Wśród nich, nauczycielka - Maria Zabrzeńska. Za nią widoczne ozdoby dydaktyczne na słomiankach. Wszyscy patrzą w kierunku tablicy, która nie jest widoczna na zdjęciu. W ostatnim rzędzie, za chłopcami, stoi ciemny piec kaflowy. Zdjęcie przedstawia jedną z dwóch kolumn ławek w sali; druga znajduje się poza kadrem. 286

W roku szkolnym 1966/67 szkołę przejęła Maria Zabrzeńska - nauczycielka spod Nowego Sącza, a od kilku już lat mieszkanka powiatu ząbkowickiego (wcześniej przez 5 lat uczyła w Płonicy) 7.

Z bezpośredniej relacji pani Marii wynika, że jej przybycie do Sosnowej było nagłe i pełne obaw, ale ostatecznie spotkała się z ciepłym przyjęciem mieszkańców 7:

Szkołę przejęłam „w biegu”, pod koniec sierpnia 1966 r. od pana Zbigniewa Batoga. Właściwie nie było żadnego przekazania szkoły, żadnego protokołu odbioru, żadnych władz gminnych. Pan Batog dał mi klucze od budynku Szkoły, powiedział gdzie są dzienniki i wyjechał. […]

Obawiałam się jednak spraw organizacyjnych oraz przyjęcia i stosunku mieszkańców do mnie. Mieszkańcy Sosnowej w latach 60-tych tworzyli już zintegrowaną społeczność […]. Jako młoda nauczycielka znalazłam się w społeczności, w której większość rodziców dzieci, które miałam uczyć, była ode mnie kilka, a nawet kilkanaście lat starsza.

Jednak moje obawy okazały się mylne dzięki wspaniałym i pomocnym mieszkańcom, którzy wspierali mnie i pomagali zawsze, gdy była taka potrzeba, a nade wszystko przyjęli jako oczekiwaną, ważną i potrzebną osobę. Od samego początku poczułam życzliwość, szacunek i uznanie dla mnie, jako dla nauczycielki, sąsiadki, współmieszkanki.

Wspomnienia Marii Zabrzeńskiej

Zainteresowanych pełną wersją wspomnień zapraszam do tekstu: Maria Zabrzeńska - „Sosnowa. Wspomnienia” (2025).

Szkoła aktywnie funkcjonowała. 12 czerwca 1969 roku odbyła się wycieczka szkolna do Wrocławia 34. We wrześniu tego samego roku planowano wznowić działalność koła PCK; w szkole funkcjonowało SKO 3536. Na rok 1970 zaplanowano remont szkoły - konieczne były: wymiana podłóg, zainstalowanie przewodów elektrycznych pod tynkiem oraz postawienie nowych pieców 1537.

Tygodniowy podział godzin w roku szkolnym 1972/73

Nauczane przedmioty: język polski, matematyka, wychowanie plastyczne, zajęcia praktyczno-techniczne, wychowanie fizyczne, geografia, wychowanie muzyczne.

Niestety, z biegiem lat liczba uczniów systematycznie malała: w roku szkolnym 1971/72 do szkoły uczęszczało 19 dzieci, a w kolejnym roku jedynie 16 3137. W wyniku reorganizacji szkół w regionie doszło do nieuniknionego - zamknięcia szkoły 7.

Uczniów przeniesiono do Zbiorczej Szkoły Gminnej w Kamieńcu Ząbkowickim 7.

Rok szkolny 1972/73 przeszedł do historii jako ostatni rozdział w dziejach tej niewielkiej, lecz ważnej dla lokalnej społeczności placówki 76.

Szkoła w liczbach

Poniższa tabela przedstawia dostępne dane liczbowe dotyczące szkoły, z podziałem na okresy szkolne, z perspektywy dyrektorów szkoły.

Pierwszy rok szkolnyOstatni rok szkolnyOkresKlasyLiczba dzieciPierwszy nauczyciel (kierownik)Drugi nauczyciel
1946/47, II semestr 422
1948/49 42.5 rokuI-IV 2-Józef Makoś 422-
1954/55 21123839401954/551 rokI-III (1954/55) 1229 (1954/55) 12NN (podpis) 12383940-
1955/56 411956/57 42142 lataI-IV (1956/57) 1445 (1956/57) 14Helena Charchuła 4243Pan Charchuła (1955/56) 4445, Ryszard Dusza (1956/57) 4243
1957/58 2546
1957/581 rokI-V (1957/58) 8-Helena Miszkiewicz 2546Ryszard Dusza 46
1958/59 21471961/62 484 lataI-V (1958/59) 2126~51 (1958/59) 13
~37 (1959/60) 49		Helena Bielska 474850Pan Bielski 4750
1962/63 51221962/631 rok--Pan Jackowski 295122-
1963/64 2952
1965/66 7533 lataI-IV (1963/66) 30313226 (1963/64) 32, 27 (1964/65) 31 , 22 (1965/66) 30Zbigniew Batóg 295253-
1966/67 72954
1972/73 72967 latI-IV (1972/73) 1019 (1971/72) 15, 16 (1972/73) 10Maria Zabrzeńska 7102954-

Od 1954 roku religii uczył ksiądz Franciszek Chmielak 8291755 (proboszcz parafii w Kamieńcu Ząbkowickim). Nauka religii początkowo odbywała się w szkole 2622, od 1961 roku w kościele 82917, a w trakcie jego remontu - najpierw w domu pana Edwarda Kaczki, a później u pani Anastazji „Dziuni” Bierut.

Czy pan Jackowski na pewno nauczał w 1962/63?

Obecność pana Jackowskiego w roku szkolnym 1962/63 zdają się potwierdzać wspomnienia 2229 oraz jedno ze świadectw 51, jednak część rozmówców wydaje się pamiętać, że w tym roku nadal uczyło małżeństwo Bielskich 27, więc z kronikarskiego obowiązku należy to odnotować. Być może był to swego rodzaju okres przejściowy.

Infrastruktura szkolna

Współczesna mapa satelitarna, prezentująca dawną infrastrukturę szkolną z połowy lat 60.

Powyższy obraz dawnej rzeczywistości jest uproszczony i poglądowy - morwy, ogródki kwiatowe i działki warzywne nie istniały zawsze. Okolica zmieniała się z czasem. 727285617

Przez ostatnie dekady, budynek szkoły i jego okolica przeszły znaczącą metamorfozę.

Wnętrze budynku szkoły było wielokrotnie remontowane - zniknęły niektóre ściany działowe, dawne podłogi, czy piece. Budynki gospodarcze na zewnątrz ustąpiły miejsca scenie z parkietem i boisku do koszykówki. W miejscu sadu wyrósł plac zabaw. Po legendarnych morwach zostało zaledwie kilka drzew. Dawne boisko szkolne - być może za sprawą większego tzw. stadionu tuż obok - straciło na znaczeniu i przeistoczyło się w pole uprawne.

Budynek szkoły

Budynek powstał na początku XX wieku 57, lecz dokładna data budowy nie jest znana - istnieją tylko przybliżenia: Gminna Ewidencja Zabytków podaje ok. 1910 rok 58, natomiast zamieszczony poniżej opis budynku wskazuje na ok. 1925 rok 59. Od początku powstania służył potrzebom szkolnym - wtedy mieściła się w nim niemiecka szkoła katolicka 60.

Budynek szkoły (03.10.2025)

Współczesne zdjęcie budynku dawnej szkoły, obecnie świetlicy wiejskiej. Widok od strony budynku gospodarczego (oznaczonego nr 5 na mapie satelitarnej). W tle wieża kościoła pw. św. Maternusa.

Budynek szkoły - fragment opisu (1959)

Zgodnie z opisem, był to budynek murowany z dachem pokrytym dachówką o powierzchni 236 m², pełniący funkcję szkolną i mieszkalną.

Budynek szkoły - plan pomieszczeń (1965)

W pomieszczeniu „Klasa” odbywały się zajęcia, a w „Klasa (świetlica)” mieściła się biblioteka szkolna 762756 (w roku 1970 odnotowano tam 582 woluminów 35). Mieszkanie nauczyciela mieściło się na parterze.

U spodu schematu widnieje adnotacja: Kierownik Szkoły, Batóg.

Rozkład był zależny od nauczyciela

Przeznaczenie pomieszczeń zmieniało się zależnie od nauczyciela. Klasa i biblioteka pozostawały zazwyczaj w tym samym miejscu, ale pozostałe pomieszczenia mogły pełnić inne funkcje niż te z 1965.

Nowszy plan pomieszczeń znajdziesz w tekście Maria Zabrzeńska - „Sosnowa. Wspomnienia” (2025).

Z dzisiejszej perspektywy

Dziś nie ma już ściany działowej między pomieszczeniami „Klasa” i „Klasa (świetlica)” - powstała tzw. duża sala, która gromadzi mieszkańców przy różnych okazjach. Znikły też dwa okna od strony dawnych pomieszczeń gospodarczych. Pojawiła się za to dobudówka z toaletami (widoczna na współczesnym zdjęciu satelitarnym z początku tego rozdziału).

Co istotne, budynek zachował funkcję mieszkalną - przeniesiono ją jednak na specjalnie wyremontowane piętro. Pomieszczenia na parterze przeznaczone są wyłącznie na potrzeby świetlicy wiejskiej.

Budynki gospodarcze

Do szkoły przylegały budynki gospodarcze: stodoła i stajnia z chlewem - oba już nie istnieją. W stajni trzymano różne zwierzęta w zależności od okresu: cielęta, krowy, kury, kaczki i gęsi 72756. Przechowywano tam także drewno i węgiel. Znajdowały się w niej również toalety 761.

Fragment uproszczonej mapy obwodu Szkoły Podstawowej w Sosnowej (1965)

Strzałki wskazują dawną szkolną stodołę (żółty) oraz budynek gospodarczy (niebieski). Dodatkowo zaznaczono sąsiadujący budynek prywatny, obecnie Sosnowa nr 42 (zielony).

Budynki gospodarcze, uproszczony plan ogólny (1965)

Wspomnienia

Poniżej znajdują się wspomnienia uporządkowane według kategorii (uczniowie, wizytacje, nauczyciele) oraz chronologicznie w obrębie każdej z nich.

Kliknij na strzałkę obok imienia/tytułu, by przejrzeć wspomnienie.

Maria Zabrzeńska (ur. 1941), korespondencja, 11.12.2025

Wspomnienia dostępne w ramach zewnętrznego tekstu: Maria Zabrzeńska - „Sosnowa. Wspomnienia” (2025).

Fotografie

Zdjęcie grupowe, w kukurydzy (1955/56)

  • Zdjęcie ze zbiorów Krystyny Gołębiowskiej.
  • Opis: Dzieci stoją w kukurydzy w kilku rzędach. Po prawej stronie, w mundurze, stoi pan Charchuła 26. W tle widać rząd morw rosnących wokół boiska szkolnego 4.

Zdjęcie grupowe, na górce w Sosnowej - zima, narty (1956)

  • Zdjęcie ze zbiorów Elżbiety Mróz.
  • Opis: Uczniowie z panem Charchułą na nartach, na pagórku koło starej piwiarni. Na odwrocie zdjęcia napis: M.E. Sosnowa, 1956. 21

Zdjęcia grupowe z nauczycielami - Heleną Miszkiewicz oraz Ryszardem Duszą (1957/58)

  • Zdjęcia ze zbiorów: Eugeniusza Szczurka, Krystyny Gołębiowskiej, Elżbiety Mróz, i Zdzisława Tabora.

Zdjęcie grupowe z nauczycielami - państwem Bielskimi (1958/59)

  • Zdjęcie ze zbiorów Krystyny Gołębiowskiej.
  • Opis: Dzieci stoją w rzędach. Wśród nich są też dorośli: z lewej pan Bielski (nauczyciel), na środku Józef Zajączkiewicz (rodzic), a z prawej Helena Bielska (nauczycielka) 2627. W tle widać zabudowania (prawdopodobnie przynależące do Sosnowej nr 36).

Zdjęcie grupowe z Heleną Bielską (1961/62)

  • Zdjęcie ze zbiorów Antoniny Ulanickiej.

Zdjęcie grupowe z Heleną Bielską (1961/62?)

  • Zdjęcie ze zbiorów Zdzisława Tabora.
  • Opis: Dzieci przed murem otaczającym kościół pw. św. Maternusa. Wśród nich nauczycielka Helena Bielska. Część dzieci nie ma mundurków z białym kołnierzykiem, co zwłaszcza wśród młodszych sugeruje, że nie są jeszcze uczniami szkoły. Za fotografem znajduje się szkoła.

Przedstawienie dzieci z Sosnowej (1966/67?)

  • Zdjęcie ze zbiorów Zdzisława Tabora.
  • Opis: Dzieci w trakcie przedstawienia na dawnej świetlicy wiejskiej w Sosnowej, na zakręcie, zorganizowanego przez Marię Zabrzeńską - tańczą krakowiaka, a w tle przygrywają im Marian (akordeon) i Jan (skrzypce) Szczurkowie 1762.

Zakończenie

Szkoła Podstawowa w Sosnowej to niewielka placówka, która przez lata wykształciła wiele pokoleń mieszkańców naszej wsi - była integralną częścią jej historii. Niezmiernie się cieszę, że udało nam się zachować te informacje.

Jak zwykle, mam nadzieję, że ten artykuł rozbudzi rozmowy - a zwłaszcza zdjęcia z sekcji wspomnień, bo jak wiemy, są one warte więcej niż tysiąc słów 🤓.

Bibliografia

  1. Janina Darmopuk - opowieści. ↩

  2. APW O/KZ, Zespół „Starostwo Powiatowe w Ząbkowicach Śląskich”, seria 2, sygn. 432 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Kamieńcu Ząbkowickim na rok szkolny 1949/50. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  3. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Oświaty. 1944 nr 1-4 (30 XII) ↩ ↩2

  4. Stanisław Cichoń - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  5. Władysława Cichoń - świadectwo szkolne (1947/48, I semestr). ↩

  6. Dorota Rola - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  7. Maria Zabrzeńska - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15

  8. Krystyna Banaś - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  9. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 348 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Sosnowej na rok szkolny 1954/55. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  10. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Tygodniowy podział godzin. Rok szkolny 1972/73. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  11. Maciej Szaniawski, „Szkolnictwo podstawowe w Katowickim Okręgu Szkolnym w latach 1945-1973” (2019), s. 9 i 10 ↩

  12. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 348 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Sosnowej na rok szkolny 1955/56. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  13. Zdjęcie grupowe - państwo Bielscy z uczniami (1958/59). ↩ ↩2

  14. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 348 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Sosnowej na rok szkolny 1957/58. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9

  15. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Sprawozdanie z inspekcji szkoły w Sosnowej z 13.11.1970. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  16. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 348 - Zarządzenie protokolarne z 5 grudnia 1955 Szefa Służby Zapobiegania Pożarom Pawła Zielenia dotyczące odstępstw przeciwpożarowych w Szkole Podstawowej w Sosnowej. ↩

  17. Zdzisław Tabor - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  18. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 347 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Płonicy na rok szkolny 1949/50. ↩

  19. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 347 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Płonicy na rok szkolny 1953/54. ↩

  20. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 347 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Płonicy na rok szkolny 1954/55. ↩

  21. Elżbieta Mróz - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  22. Józef Cichoń - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  23. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 348 - Tymczasowe orzeczenie w sprawie organizacji szkoły ogólnokształcącej stopnia podstawowego w Kamieńcu Ząbkowickim z 1 sierpnia 1959 r. ↩

  24. APW O/KZ, Zespół „Starostwo Powiatowe w Ząbkowicach Śląskich”, seria 2, sygn. 432 - Tymczasowe orzeczenie w sprawie organizacji szkoły ogólnokształcącej stopnia podstawowego w Kamieńcu Ząbkowickim z 1 sierpnia 1959 r. ↩

  25. Jan Frankowicz - świadectwo szkolne (1957/58). ↩ ↩2 ↩3

  26. Krystyna Gołębiowska - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  27. Ryszard Bierut - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  28. Alicja Walerian - opowieści. ↩ ↩2 ↩3

  29. Antonina Ulanicka - opowieści. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10

  30. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Sosnowej na rok szkolny 1966/67. ↩ ↩2 ↩3

  31. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Sosnowej na rok szkolny 1965/66. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5

  32. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Projekt organizacji szkoły podstawowej w Sosnowej na rok szkolny 1964/65. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  33. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Sprawozdanie z konkursu na „Najestetyczniejszą szkołę” z 3 maja 1966. ↩

  34. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - List Marii Zabrzeńskiej do Wydziału Oświaty 7.06.1969, wyjaśniający termin wycieczki do Wrocławia. ↩

  35. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Plan wychowawczy Szkoły Podstawowej w Sosnowej na rok 1969/70. ↩ ↩2

  36. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Sprawozdanie z inspekcji szkoły w Sosnowej z 07.04.1972. ↩ ↩2

  37. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Sprawozdanie z inspekcji szkoły w Sosnowej z 25.09.1969. ↩ ↩2

  38. Ludwika Frankowicz - świadectwo szkolne (1954/55). ↩ ↩2

  39. Ludwika Frankowicz - promocja do klasy czwartej (25.06.1955). ↩ ↩2

  40. Jan Frankowicz - świadectwo szkolne (1954/55). ↩ ↩2

  41. Jan Frankowicz - świadectwo szkolne (1955/56). ↩

  42. Jan Frankowicz - świadectwo szkolne (1956/57). ↩ ↩2 ↩3

  43. Jan Frankowicz - promocja do klasy czwartej (22.06.1957). ↩ ↩2

  44. Zdjęcie grupowe - pan Charchuła z uczniami na nartach (1956). ↩

  45. Zdjęcie grupowe - pan Charchuła z uczniami w kukurydzy (1955/56). ↩

  46. Zofia Frankowicz - świadectwo szkolne (1957/58). ↩ ↩2 ↩3

  47. Jan Frankowicz - świadectwo szkolne (1958/59). ↩ ↩2 ↩3

  48. Antonina Ulanicka - świadectwo szkolne (1961/62). ↩ ↩2

  49. Zdjęcie grupowe - państwo Bielscy z uczniami (1959/60). ↩

  50. Zofia Frankowicz - świadectwo szkolne (1960/61). ↩ ↩2

  51. Antonina Ulanicka - świadectwo szkolne (1962/63). ↩ ↩2 ↩3

  52. Władysław Frankowicz - świadectwo szkolne (1963/64). ↩ ↩2

  53. Władysław Frankowicz - świadectwo szkolne (1965/66). ↩ ↩2

  54. Władysław Frankowicz - świadectwo szkolne (1966/67). ↩ ↩2

  55. Andrzej Kasowski - opowieści. ↩

  56. Eugeniusz Szczurek - opowieści. ↩ ↩2 ↩3

  57. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu. Delegatura w Wałbrzychu - fiszka katalogowa „Plebania nr 40” (1989). ↩

  58. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu. Delegatura w Wałbrzychu - GES, Karta adresowa zabytku „Szkoła w zespole rzymskokatolickiego kościoła filialnego pw. św. Maternusa, obecnie świetlica wiejska” (2017). ↩

  59. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 365 - Opis budynku Szkoły Podstawowej w Sosnowej z 1959. ↩

  60. Pocztówka z lat 20. lub 30. XX wieku, przedstawiająca kościół i szkołę w Sosnowej ↩

  61. APW O/KZ, Zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 354 - Plan budynków gospodarczych (1959). ↩

  62. Marek Szczurek - opowieści. ↩

Odnośniki zwrotne