Sosnowa

1945/75 - Ochotnicza Straż Pożarna

39 min. czytania

Poniższy artykuł zbiera dostępne informacje o działalności Ochotniczej Straży Pożarnej w Sosnowej. Jest to kolejne opracowanie będące swoistym pejzażem wspomnień ludzi, z którymi miałem przyjemność porozmawiać, dokumentów pochodzących z państwowego archiwum i przysłowiowej szuflady oraz dawnych kronik. Historia OSP w Sosnowej była już niemal zapomniana, dlatego cieszę się, że dajemy tej wiedzy drugie życie!

Jeżeli wiesz więcej, proszę napisz na kontakt@sosnowa.org 🤓

OSP Sosnowa

Ochotnicza Straż Pożarna w Sosnowej powstała pod koniec 1945 roku 1. Funkcję naczelnika pełnili kolejno: Tadeusz Dziędziora 12, Władysław Górski 2 i Tadeusz Cichoń 23. Jednostkę zlikwidowano w 1975 roku 34.

Straż uczestniczyła w gaszeniu miejscowych pożarów na terenie Sosnowej 21011 oraz brała czynny udział w gromadzkich i gminnych zawodach strażackich 21112.

Jednostka posiadała własną remizę, w której przechowywano sprzęt pożarniczy. Przez większość okresu swojego istnienia dysponowała pompą przewoźną (tzw. sikawką konną) 2131415. Na przełomie lat 60. i 70. zaczęła używać motopompy M-400 21617. Motopompę przewożono prywatnym transportem - wozem konnym 17, jak i przyczepą rolniczą 11; dopiero pod koniec działalności OSP Sosnowa otrzymała przyczepę dostosowaną do przewozu sprzętu strażackiego 217.

Historia

Według kronik komendanta powiatowego straży pożarnych w Ząbkowicach Śląskich, Wawrzyńca M. Pawlika, do końca 1945 roku utworzono Ochotniczą Straż Pożarną w Sosnowej 1, która przejęła sprzęt oraz obowiązki niemieckiej straży pożarnej FF Wolmsdorf 13.

Na czele nowo powstałej jednostki stanął jeden z pionierów pożarnictwa we wsi - Tadeusz Dziędziora 12.

Działalność straży szybko nabrała formalnego charakteru. W lutym 1946 roku członkowie OSP otrzymali pierwsze legitymacje strażackie 36. Rozpoczęto również szkolenie kadry. W dniach 4-18 kwietnia 1946 roku Tadeusz Dziędziora uczestniczył w dwutygodniowym kursie II stopnia dla naczelników OSP, zorganizowanym w niedawno otwartej Wyższej Szkole Pożarnictwa w Wałbrzychu 6.

OSP Sosnowa, legitymacja strażacka (20.02.1946). Legitymacja wystawiona dla dh. Stanisława Tabora, ważna na rok 1946. Jako siedzibę wystawcy, Pełnomocnika Rządu RP na Okręg Dolny Śląsk, wskazano Lignicę (obecnie Legnicę). Nie jest to pomyłka, lecz ślad reorganizacji administracji: od maja 1945 roku działał tam Wojewódzki Sztab Pożarniczy 37, a w czerwcu przeniosły się również władze Okręgu, wcześniej urzędujące w Trzebnicy 38. W lutym 1946 roku administrację i struktury pożarnicze przeniesiono do Wrocławia 39, natomiast województwo wrocławskie utworzono dopiero w czerwcu 1946 roku 40. Źródło: zbiory Zdzisława Tabora

Jednostka aktywnie uczestniczyła także w życiu społecznym powiatu. Przykładem było uczestnictwo delegacji OSP Sosnowa w uroczystości poświęcenia nowego sztandaru OSP Jodłówka (Doboszowice), która odbyła się 3 maja 1947 roku 41. Bazując na zdjęciach powstałych w 1949/50 roku, straż liczyła wówczas około 19 członków 42. Fotografie sugerują również, że w tym okresie większość strażaków dysponowała wyjściowym mundurem oraz rowerem 1542.

OSP Sosnowa, fotografie grupowe strażaków (1949/50 43). Zdjęcia grupowe przedstawiają strażaków z OSP Sosnowa w pierwszych latach powojennych. Pierwsze zdjęcie wykonano prawdopodobnie na schodach „Restauracji Pod Wieżą” w Kamieńcu Ząbkowickim. W obiegu funkcjonują również obrócone wersje dwóch pierwszych fotografii: fot. 1 oraz fot. 2. Źródło: zbiory Zdzisława Tabora, Elżbiety Mróz i Antoniny Ulanickiej

W latach pięćdziesiątych funkcję naczelnika objął Władysław Górski 2.

W tym okresie straż sprawowała również nadzór przeciwpożarowy nad niedawno otwartą Szkołą Podstawową w Sosnowej. Po kontroli przeprowadzonej 29 listopada 1955 roku przez Pawła Zielenia, powiatowego Szefa Służby Zabezpieczania Pożarów, strażacy zostali zobowiązani do nadzorowania realizacji zaleceń pokontrolnych dotyczących poprawy bezpieczeństwa pożarowego budynku szkolnego 20.

W latach sześćdziesiątych opiekę nad jednostką objął Tadeusz Cichoń 2, zawodowo związany z Zakładową Strażą Pożarną w Złotym Stoku, gdzie służył jako strażak, pełniąc zarazem obowiązki kierowcy wozu strażackiego oraz karetki 1117.

Okres ten zbiegł się z prowadzoną w powiecie szerzej zakrojoną akcją formalnego porządkowania statusu ochotniczych straży pożarnych. OSP Sosnowa została oficjalnie zalegalizowana 5 maja 1966 roku 44.

Fragment wykazu stowarzyszeń powiatu ząbkowickiego (1970) Kolumny kolejno to: rodzaj stowarzyszenia, siedziba, nr rejestracyjny, data legalizacji. Pełna wersja dokumentu w odnośnikach. Źródło: APW, zespół „Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu”, sygn. 23 44

Istotną częścią ówczesnej działalności jednostki był udział w uroczystościach i zawodach. Druhowie corocznie uczestniczyli w powiatowych dożynkach, m.in. w Kamieńcu Ząbkowickim 14, oraz startowali w zawodach sportowo-pożarniczych organizowanych m.in. w Kamieńcu, Ożarach i Starczowie 245.

W 1973 roku OSP Sosnowa zajęła pierwsze miejsce w grupie „M” podczas zawodów sportowo-pożarniczych rozgrywanych w ramach obchodów Dnia Strażaka 12.

Nagroda za zajęcie I miejsca w grupie „M” dla OSP Sosnowa (05.1973). Nagroda przyznana podczas obchodów Dnia Strażaka w Kamieńcu Ząbkowickim, zorganizowanych na łące między ulicami Złotostocką i Paczkowską. Strażak z Sosnowej odbierający nagrodę to Józef Cichoń 217; wręcza ją Juliusz Lipski 2 (prawd. przewodniczący GRN w Kamieńcu Ząbkowickim). Źródło: Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 9 12

W 1975 roku, po około trzydziestu latach działalności, jednostkę zlikwidowano. Zachowane dokumenty wskazują, że 1 kwietnia Prezydium Gminnej Rady Narodowej w Kamieńcu Ząbkowickim zatwierdziło likwidację OSP w Sosnowej 4. W innym dokumencie odnotowano natomiast, że decyzję o likwidacji podjął naczelnik gminy Kamieniec Ząbkowicki, Zdzisław Fleszar, a została ona „podtrzymana przez Komendę Rejonową Straży Pożarnej w Ząbkowicach Śląskich” 3.

Po rozwiązaniu jednostki jej wyposażenie w 1977 roku protokolarnie przekazano do OSP Kamieniec II 16. Najprawdopodobniej w tym samym roku rozebrano również remizę strażacką, a w jej miejscu urządzono zajazd autobusowy 1446.

OSP Sosnowa, protokolarne przekazanie sprzętu strażackiego (04.1977). Protokół zdawczo-odbiorczy sprzętu przeciwpożarowego przekazanego z OSP Sosnowa do OSP Kamieniec II (24.04.1977) oraz pismo naczelnika gminy Zdzisława Fleszara do Tadeusza Cichonia (14.04.1977). Według ustaleń Zdzisława Tabora większość przekazanego sprzętu uległa likwidacji podczas remontu remizy OSP Kamieniec II. Źródło: zbiory Władysława Cichonia

Interwencje

Poniższa tabela przedstawia zdarzenia, w których interweniowali strażacy z OSP Sosnowa. Wszystkie miały miejsce w Sosnowej. Pełne relacje świadków znajdziesz w sekcji Wspomnienia.

ZdarzeniePrzyczynaOkolicznościRelacje
1954 - Pożar stodoły p. RadlakówNieostrożność przy posługiwaniu się ogniem otwartym.Dzieci rozpaliły w stodole ognisko 2.Józef Cichoń
1956 - Pożar stodoły p. CichoniówNieostrożność przy posługiwaniu się ogniem otwartym.6 stycznia, godz. 8:30. Na wyrzuconej po świętach do stodoły choince zapalono jeszcze raz świeczkę; ogień błyskawicznie zajął słomę. Stodoła spłonęła doszczętnie 2.Józef Cichoń
1962 - Pożar stodoły w dawnej bazie SpółdzielniPrawdopodobnie nieostrożność przy posługiwaniu się ogniem otwartym.29 stycznia, w nocy. Według jednej z relacji ogień zaprószył niedopałek papierosa. Straż wzywał Tadeusz Cichoń 17. Wichura niosła płonącą słomę na sąsiednie gospodarstwa - spłonęły trzy stodoły (w bazie Spółdzielni oraz Mroza i Kozioła). Cała wieś ruszyła na pomoc; pozostałe budynki ocalono 214151747.Elżbieta Mróz, Józef Cichoń, Zdzisław Tabor, Antonina Ulanicka, Władysław Cichoń
1963 - Pożar stodoły p. ZajączkiewiczaPrawdopodobnie wady instalacji elektrycznej.Przed południem, w czasie trwania lekcji w pobliskiej szkole. Ogień objął krytą strzechą stodołę. Strażacy prowadzili akcję gaśniczą przy użyciu ręcznej sikawki; wodę pobierano ze Świdy, spiętrzając jej nurt za pomocą tamy wykonanej z kamieni i worków, a dodatkowo wykorzystywano wodę ze stawów w Płonicy, spuszczaną za pomocą śluz. Ostatecznie spłonęła wyłącznie stodoła 21446.Józef Cichoń, Zdzisław Tabor, Ryszard Bierut
1971 - Pożar stodoły p. KumorkówNieostrożność przy posługiwaniu się ogniem otwartym 48.Trzy przybyłe wozy bojowe Star 25 nie uruchomiły swoich motopomp. Tadeusz Cichoń dowiózł sosnowiecką motopompę prywatnym wozem konnym; na miejscu wspólnie z Władysławem Górskim rozpoczął gaszenie pożaru 217.Władysław Cichoń, Józef Cichoń
1974 - Pożar domu u p. BugałówPrawdopodobnie wady instalacji elektrycznej.Alarm podniósł nocą biegnący przez wieś Andrzej Zajączkiewicz; zwarcie miało nastąpić przy przyłączu ze słupa. Motopompę wywieziono z remizy prywatną przyczepą rolniczą Tadeusza Cichonia 11. Ogień objął najpierw dach i górną część domu. Budynek został poważnie zniszczony, lecz przylegające i pobliskie zabudowania gospodarcze ochroniono; przyjechała też straż zawodowa 101149.Jerzy Szaleniec, Jarosław Janiec, Andrzej Kasowski, Józef Kasowski

Remiza

Remiza OSP Sosnowa stała przy głównym skrzyżowaniu dzielącym wieś, tuż przy dawnej świetlicy wiejskiej - tzw. u Piątka - i niedaleko dawnej bazy Spółdzielni 211151746. Budynek znajdował się w zagłębieniu terenu, około dwóch metrów poniżej poziomu drogi; pokryty dachówką dach sięgał mniej więcej wysokości jezdni. Do drewnianej dwuskrzydłowej bramy 1417, skierowanej ku dolnej części wsi, prowadził ziemny nasyp łagodzący zjazd. Za remizą znajdowała się skarpa, a wzdłuż drogi - w miejscu dzisiejszego przystanku - rosły drzewa 17. W tylnej ścianie szczytowej znajdowały się otwory wentylacyjne 14. Sąsiedni staw wykorzystywano do celów przeciwpożarowych 17.

Dawna remiza OSP Sosnowa na współczesnej mapie satelitarnej (09.04.2025). Budynek rozebrano najprawdopodobniej w 1977 roku, a w jego miejscu urządzono później zajazd autobusowy 1446 Źródło: maps.google.com

Świadkowie zapamiętali remizę jako niewielką „chałupkę”, „szopkę” lub „mały budyneczek” 144546. W jednoprzestrzennym wnętrzu niemal całą lewą stronę zajmowała początkowo poniemiecka ręczna sikawka na konnym wozie. Można przypuszczać, że w remizie pozostała również część wyposażenia wymienionego w inwentaryzacji z czerwca 1945 roku: węże, drabina, ubrania strażackie i hełmy 13. Po prawej stronie pozostawało wąskie przejście; na ścianie wisiały mundury, a na regale przechowywano hełmy - najpierw czarne, poniemieckie, później białe 217.

Na przełomie lat 60. i 70. jednostka zaczęła używać motopompy M-400 21617. Podczas pożaru stodoły u Kumorków w 1971 roku Tadeusz Cichoń przewiózł ją prywatnym wozem konnym 17. Pod koniec działalności jednostka otrzymała z Ożar przyczepę na gumowych kołach i o drewnianej zabudowie; do jej ciągnięcia wykorzystywano ciągnik pożyczany z miejscowego Kółka Rolniczego. Ręczną sikawkę przekazano wówczas na złom 17. Protokół z 1977 roku pokazuje, że oprócz motopompy jednostka posiadała wówczas węże, armaturę wodną, narzędzia oraz wyposażenie osobiste dla kilkunastu strażaków 16.

Remiza pełniła przede wszystkim funkcję magazynu sprzętu. Nie doprowadzono do niej prądu, nie posiadała stałej obsady, a zimą zwykle pozostawała zamknięta 2. Klucz przechowywał najbliżej mieszkający strażak. Początkowo był nim Jan Mróz; na drzwiach remizy wisiała tabliczka informująca, że klucz znajduje się u Jana Mroza 214. W tym okresie część wyposażenia - m.in. parciany wąż i ręczną syrenę - przechowywano również w domu Mrozów 15. Później klucz do remizy przejął Tadeusz Cichoń 1117.

Fragment remizy OSP Sosnowa na fotografii z czynu społecznego (ok. 1962 15). Fotografia wykonana podczas tzw. czynu społecznego przy utwardzaniu drogi w górnej części Sosnowej, niedaleko głównego skrzyżowania dzielącego wieś. Według niektórych relacji kruszywo dowożono z gromady furmanką, a do mieszkańców należało jego rozrzucenie 15. W głębi fotografii widoczny jest fragment remizy strażackiej - jest to jedyne odnalezione dotychczas ujęcie tego budynku. Źródło: zbiory Zdzisława Tabora

Budynek odnawiano co najmniej dwukrotnie. Na początku lat 60. otynkowano wnętrze, wykonano elewację i poprawiono dach 2, a w latach 70., w ramach zaleceń pokontrolnych, remiza została pobielona przez Tadeusza Cichonia 17.

Jeszcze pod koniec 1974 roku Gminny Plan Zagospodarowania Przestrzennego przewidywał, że do 1980 roku w Sosnowej powstanie „nowa remiza OSP” 50. Plany te nie zdążyły się jednak urzeczywistnić, bowiem w 1975 roku jednostkę zlikwidowano 34.

Po likwidacji OSP i wywiezieniu wyposażenia remiza stała niemal pusta - poza kilkoma starymi hełmami niewiele w niej pozostało 46. Remizę rozebrano najprawdopodobniej w 1977 roku 1446, podczas niedzielnego czynu społecznego, którego organizację powierzono mieszkańcowi Sosnowej Ryszardowi Bierutowi 1746, pracującemu wówczas jako instruktor rolny w gminie 46. Kilkunastu mieszkańców najpierw zdjęło zachowaną w dobrym stanie dachówkę, a następnie za pomocą liny i ciągnika z Kółka Rolniczego ściągnęło więźbę dachową 46.

Po rozbiórce zagłębienie przygotowano do zasypania. Teren wyrównano później do poziomu drogi i urządzono tam istniejący do dziś zajazd autobusowy, którego pomysłodawcą był Jan Gorzałczyński, ówczesny kierownik budownictwa w gminie 46.

Wspomnienia

Poniżej znajdują się wspomnienia strażaków, ich rodzin oraz świadków pożarów - uporządkowane chronologicznie, według roku urodzenia rozmówców.

Kliknij na strzałkę obok imienia, by przejrzeć wspomnienie.

Zakończenie

Po OSP Sosnowa pozostało zaledwie kilka dokumentów i fotografii. Remizę rozebrano najprawdopodobniej w 1977 roku, a wyposażenie przekazane do OSP Kamieniec II z czasem zlikwidowano. Najtrwalszym śladem działalności jednostki okazały się wspomnienia strażaków, ich rodzin oraz świadków pożarów.

Przez trzydzieści lat kolejne pokolenia mieszkańców Sosnowej - bez etatów i bez samochodu - niosły pomoc, gdy we wsi wybuchał pożar. Straż już nie istnieje, lecz pamięć o niej wciąż żyje, a być może gdzieś na strychu nadal czeka czarny, poniemiecki hełm, dokument ze straży lub nieznana fotografia remizy 🤓

Vademecum

  • Lata działalności: 1945-1975, około 30 lat.
  • Naczelnicy: kolejno Tadeusz Dziędziora, Władysław Górski i Tadeusz Cichoń.
  • Liczba strażaków: w pierwszych latach powojennych jednostka liczyła około 19 członków; przez cały okres jej działalności służyło w niej kilka pokoleń mieszkańców Sosnowej.
  • Wyposażenie: początkowo poniemiecka ręczna sikawka na konnym wozie, a od przełomu lat 60. i 70. motopompa M-400.
  • Sukcesy sportowe: pierwsze miejsce w grupie „M” podczas gminnych zawodów sportowo-pożarniczych w 1973 roku.
  • Remiza: rozebrana najprawdopodobniej w 1977 roku; w jej miejscu urządzono istniejący do dziś zajazd autobusowy.

Bibliografia

  1. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, dodatek, s. 2, k. 35, k. 36 oraz k. 37 - „Pionierzy Ochrony Przeciwpożarowej” (12.1945). ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6

  2. Józef Cichoń, opowieści o działalności OSP Sosnowa. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19 ↩20 ↩21 ↩22 ↩23 ↩24 ↩25

  3. Decyzja naczelnika gminy Kamieniec nr SW-I-6548/1/77 z 14 kwietnia 1977 r., zawierająca informację o likwidacji OSP Sosnowa w 1975 roku decyzją naczelnika gminy, podtrzymaną przez Komendę Rejonową Straży Pożarnej w Ząbkowicach Śląskich, oraz zlecająca przekazanie sprzętu strażackiego ze strażnicy OSP w Sosnowej jednostce OSP Kamieniec II: fotokopia. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  4. APW O/KZ, zespół „Gminna Rada Narodowa w Kamieńcu Ząbkowickim”, sygn. 1, „Protokoły Prezydium GRN”, protokół z 1 kwietnia 1975 r. , k. 38 - zapis: „prezydium zatwierdziło likwidację OSP w Sosnowej”. ↩ ↩2 ↩3

  5. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 55 oraz k. 56 - pierwszy sylwester polsko-niemiecki (01.1946). ↩

  6. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 182, dodatek nr 3 oraz k. 182, dodatek nr 4 - kandydaci z OSP na szkolenie w Wałbrzychu. ↩ ↩2

  7. Dz.U. 1939 nr 66 poz. 450 - Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z 13 lipca 1939 r. o statucie wzorowym ochotniczych straży pożarnych. ↩ ↩2

  8. Dz.U. 1950 nr 6 poz. 51 - Ustawa z 4 lutego 1950 r. o ochronie przeciwpożarowej i jej organizacji. ↩

  9. Dz.U. 1960 nr 20 poz. 120 - Ustawa z 13 kwietnia 1960 r. o ochronie przeciwpożarowej. ↩

  10. Jarosław Janiec, opowieść o pożarze u Bugały. ↩ ↩2 ↩3

  11. Jerzy Szaleniec, opowieści o straży i remizie. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8

  12. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 9, k. 79, k. 80, k. 81 oraz k. 82 - Dzień Strażaka w Kamieńcu Ząbkowickim (1973). ↩ ↩2 ↩3

  13. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 84, s. 1 oraz k. 84, s. 2 - inwentaryzacja FF (25.06.1945). ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  14. Zdzisław Tabor, opowieści o działalności OSP Sosnowa, pożarach i remizie. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  15. Elżbieta Mróz, opowieści o mundurach i rowerach strażaków, remizie, kluczu przechowywanym u Jana Mroza oraz czynie społecznym. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7

  16. Protokół zdawczo-odbiorczy sprzętu przeciwpożarowego z jednostki OSP w Sosnowej dla jednostki OSP Kamieniec II (24.04.1977): fotokopia nr 1 oraz fotokopia nr 2. ↩ ↩2 ↩3 ↩4

  17. Władysław Cichoń, opowieści o straży. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11 ↩12 ↩13 ↩14 ↩15 ↩16 ↩17 ↩18 ↩19

  18. M.P. 1946 nr 24 poz. 39 - Zarządzenie Ministra Administracji Publicznej z 30 listopada 1945 r. o ustanowieniu zarządu przymusowego Związku Straży Pożarnych. ↩

  19. APW O/KZ, zespół „Starostwo Powiatowe w Ząbkowicach Śląskich”, sygn. 219, k. 158 - „Sprawy pożarnictwa” (1945), „Powiatowa Komenda Straży Pożarnych w Ząbkowicach - Okólnik nr 2”. ↩

  20. APW O/KZ, zespół „Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy w Ząbkowicach Śląskich”, seria 3, sygn. 348, k. 87 oraz k. 88 - „Akta szkół podstawowych, litera S” (1951-1959), „Zarządzenie protokolarne nr 159/5/55”. ↩ ↩2 ↩3

  21. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 44-45 - wzmianka o otrzymaniu w maju 1945 r. trzech koni i pięciu rowerów dla Powiatowej Komendy Straży Pożarnych w Ząbkowicach oraz o brakach benzyny (jeden litr spirytusu za dwa litry benzyny). ↩ ↩2

  22. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 118 - „Wielka nadzieja”, czyli opis stanu wyposażenia strażnic w okolicy w chwili przybycia do powiatu por. poż. Kazimierza Roi 15 maja 1945 r. ↩ ↩2 ↩3

  23. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 121 - spis ilościowy sprzętu strażackiego zrabowanego przez Sowietów w 1945 r., obejmujący samochody, motopompy i sikawki ręczne. ↩

  24. APW O/KZ, zespół „Starostwo Powiatowe w Ząbkowicach Śląskich”, sygn. 219, k. 8-9 oraz k. 7 i 10 - „Sprawy pożarnictwa” (1945), „Verzeichnis über die Feuerwehren des Kreises Frankenstein” (26.05.1945), czyli inwentaryzacja sporządzona przez dawnego niemieckiego zwierzchnika pożarnictwa w powiecie ząbkowickim, Josefa Gorskiego 25. ↩

  25. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, 45 - wzmianka o pierwszym wykazie jednostek w powiecie, sporządzonym przez Josefa Gorskiego 26 maja 1945 r. ↩ ↩2

  26. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 155 - wykaz członków straży pożarnych w Grodziszczu, Kwiatkowicach i Przedborowej z 25 sierpnia 1945 r., sporządzony przez wójta gminy Rudzienice. ↩

  27. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1 - arkusz między k. 105 i 106 - arkusz ewidencyjny motopompy OSP Srebrna Góra (05.10.1945). ↩

  28. APW O/KZ, zespół „Starostwo Powiatowe w Ząbkowicach Śląskich”, sygn. 219, k. 74 - „Sprawy pożarnictwa” (1945), pismo „W sprawie: utworzenia polskiej Straży Pożarnej w Reichenau”. ↩

  29. APW O/KZ, zespół „Starostwo Powiatowe w Ząbkowicach Śląskich”, sygn. 219, k. 271 - „Sprawy pożarnictwa” (1945), raport komendanta OSP w Płonicy z 3 października 1945 r., informujący o istnieniu OSP i przeprowadzeniu pierwszych ćwiczeń. ↩

  30. OSP Kamieniec, „Historia”: kamienieczabkowicki.eu (dostęp: 22.06.2026). ↩

  31. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 110 - arkusz ewidencyjny samochodu OSP Równe, czyli OSP Złoty Stok (04.10.1945). ↩

  32. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 132 - fragment raportu OSP Ząbkowice z powrotu z akcji gaszenia pożaru nieczynnego kościoła ewangelickiego w Srebrnej Górze (26.10.1946). ↩

  33. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 101 - arkusz ewidencyjny motopompy OSP Rychnów, czyli OSP Topola (03.10.1945). ↩

  34. APW O/KZ, zespół „Starostwo Powiatowe w Ząbkowicach Śląskich”, sygn. 219, k. 151 oraz k. 152 - „Sprawy pożarnictwa” (1945), „Wykaz straży pożarnych znajdujących się w powiecie Ząbkowice”. ↩

  35. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, po k. 84, dodatek, s. 1, dodatek, s. 2 oraz dodatek, s. 3 - komendanci FF (01.06-20.07.1945). ↩

  36. OSP Sosnowa, legitymacja strażacka Stanisława Tabora (02.1946). ↩

  37. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 10 - „Woj. Sztab Strażackiej Grupy Operacyjnej z kierownikiem mj. Stefanem Meyerem mieści [się] w Urzędzie Woj. w Lignicy” (15.05.1945). ↩

  38. „Historia Trzebnicy”, turystyka.trzebnica.pl (dostęp: 26.07.2026). ↩

  39. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 70-71 - „Wrocław siedzibą władz państwowych Dolnego Śląska” (01.02.1946). ↩

  40. Dz.U. 1946 nr 28 poz. 177 - Rozporządzenie Rady Ministrów z 29 maja 1946 r. w sprawie tymczasowego podziału administracyjnego Ziem Odzyskanych; wejście w życie: 28.06.1946. ↩

  41. IPRZŚ, Wawrzyniec M. Pawlik, „Kronika strażacka powiatu ząbkowickiego”, t. 1, k. 182 oraz dodatek, s. 1 oraz k. 183 oraz dodatek, s. 2 - poświęcenie sztandaru OSP Jodłówka, czyli OSP Doboszowice (03.05.1947). ↩

  42. OSP Sosnowa, zdjęcie strażaków na rowerach ze zbiorów Elżbiety Mróz; na rewersie adnotacja: „1949-1950?”. ↩ ↩2

  43. Henryka Mróz, opis zdjęć. ↩

  44. APW, zespół „Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu”, sygn. 23, okładka, k. 145, k. 146 oraz k. 147 - wykaz OSP w powiecie ząbkowickim (1970). ↩ ↩2

  45. Wiesław Siembab, opowieści o straży, remizie i zawodach sportowo-pożarniczych. ↩ ↩2

  46. Ryszard Bierut, opowieści o straży, pożarach i rozbiórce dawnej remizy. ↩ ↩2 ↩3 ↩4 ↩5 ↩6 ↩7 ↩8 ↩9 ↩10 ↩11

  47. Antonina Ulanicka z d. Frankowicz, opowieść o pożarze stodół w bazie dawnej spółdzielni. ↩

  48. Sabina Kumorek, wzmianka o pożarze. ↩

  49. Andrzej i Józef Kasowscy, opowieści o pożarze domu u Bugałów. ↩

  50. APW O/KZ, zespół „Urząd Gminy w Kamieńcu Ząbkowickim”, sygn. 1, „Uproszczony plan zagospodarowania przestrzennego Gminy”, „Ustalenia programowo przestrzenne w zakresie sieci osadniczej, usług ogólnych, urządzeń obsługi rolnictwa – perspektywa 1980”, k. 16 - zapis dla Sosnowej: „Nowa remiza OSP” (11.1974). ↩

Odnośniki zwrotne